Algemeen Overbrenging Geschiedenis Constructie Restauratie Planning Verslag Donatie Foto album Panorama email

Algemeen

Overbrengingen
Bovenwiel 82 kammen, steek 10 cm bovenschijfloop 37 staven.

Geschiedenis
Molen 't Haantje is een in 1820 gebouwde, laatstelijk als korenmolen ingericht geweest zijnde wipmolen met stelling. Vanouds bepaalde de aan het Smal te Weesp gelegen molen, in sterke mate het gezicht op de stad Weesp.
In de jaren na 1960 is hierin als gevolg van stadsuitbreiding nogal verandering gekomen. Hoogbouw op korte afstand ten noorden van de molen doet veel afbreuk aan de beeldbepalende waarde.
Op de plaats waar nu 't Haantje staat, stond voorheen de al in 1626 genoemde wipmolen van de voormalige Kostverlorenpolder. Omstreeks 1705 werd dit molentje overbodig door samenvoeging van de Kostverlorenpolder met enkele andere kleine polders tot de Gemeenschapspolder. Deze laatste werd eerst met één en later met twee nieuwe grote molens bemalen. De Kostverlorenmolen werd in 1705 verkocht aan twee brandewijnbranders te Weesp en in 1706 omgebouwd tot korenmolen.
In 1815 volgde weer een verandering van functie. Hij werd nu ingericht tot een lijn- en raapkoekmolen, die in 1816 met twee koppels stenen was uitgerust. Dit was echter maar van korte duur, want in 1817 werd een sloopvergunning verkregen. In 1820 werd ter plaatse een oliemolen gebouwd, die De Haan werd genoemd en die bij verkoop in 1828 slechts f 1000,- opbracht. Ook het olie slaan was maar van korte duur, want in of kort voor 1828 volgde verbouwing tot korenmolen.
In 1856 werd W. van den Akker, voordien molenaar te Lage Vuursche, eigenaar. De molen bleef in het bezit van zijn familie, tot hij in 1896 werd aangekocht door C.J. van Houten, cacaofabrikant te Weesp. Deze wilde de molen als sieraad voor Weesp in stand houden. In de jaren 1899-1900 werd 't Haantje weer tijdelijk in gebruik genomen door de eigenaar van de in 1899 afgebrande molen De Vriendschap, die op deze manier zijn bedrijf kon blijven voortzetten. Gedurende de oorlog 1914-1918 werd in verband met brandstofschaarste voor het laatst op windkracht gemalen. Nadien is de molen nog een tijdje door een kunstenaar in gebruik geweest als atelier. In 1943 werd hij door de familie van Houten verkocht, waarna de nieuwe eigenaar, na verwijdering van de gaande werken, molen en schuren inrichtte tot woning.
Na jaren met één roe te hebben gestaan volgde in 1964 een uitwendige restauratie. Sinds 1977 werd 't Haantje door de toenmalige eigenaar weer af en toe in werking gesteld.

Constructie
In veel opzichten is 't Haantje een bijzondere molen. Allereerst omdat het een wipmolen met stelling is. Vanouds werden de wipmolens hoofdzakelijk toegepast als poldermolens. Als industriemolen kwamen ze, misschien vanwege de beperkte werkruimte, niet zoveel voor. Het aantal grote wipmolens met stelling dat in Noord-Holland heeft gestaan, is gering geweest. Wanneer enige kleinere soortgenoten buiten beschouwing worden gelaten, dan zijn 't Haantje en de molen Nieuw Leven te Hazerswoude nu nog de enige vertegenwoordigers van dit type. De laatste was oorspronkelijk gebouwd als poldermolen en in 1810 verplaatst en verbouwd tot korenmolen.
Molen 't Haantje is niet alleen als type maar ook wat betreft constructie interessant. De toren met onderbouw en aanliggende schuren zijn vervaardigd uit grenenhout, terwijl de koker en het bovenhuis van eiken zijn.
Het bovenhuis en de koker moeten veel ouder zijn dan toren, onderbouw en schuren. De constructie onder andere de toepassing van kruisverbanden en zogenaamde krommers als gespijkerde hoekverbindingen - en de verhoudingen van het bovenhuis doen 17de eeuws aan. Opmerkelijk is ook dat deze molen een stutvang heeft, hetgeen misschien in het verleden wel meer bij wipmolens voorkwam, maar nu toch nergens meer is te zien. Zeer waarschijnlijk is bij de bouw in 1820 gebruik gemaakt van materialen die afkomstig waren van een gesloopte wipmolen. Verondersteld moet worden dat de in 1817 gesloopte Kostverlorenmolen - een tot industriemolen verbouwde poldermolen van het type wipmolen - in 1820 als wipmolen met stelling is herbouwd. Hiervoor zouden dan het oude bovenhuis en de koker weer gebruikt kunnen zijn. Onderbouw en toren zullen toen nieuw zijn gemaakt waarbij de vierkante torenconstructie op stellinghoogte achthoekig is uitgebouwd.
De vroegere inrichting van de molen was nogal merkwaardig en zeker niet gemakkelijk om mee te werken. De drie koppels stenen lagen op de eerste zolder en werden daar door het spoorwiel aangedreven. Een zolder hoger, op de stellingzolder, was het luiwerk en werd het naar boven gehesen graan in de karen gestort om te worden vermalen.
De begane grond deed dienst als maalzolder, want hier werd op een verhoogd gedeelte van de vloer het meel opgevangen.

De eerste echte restauratie
Vanaf 1990 draait ’t Haantje niet meer omdat de staat van het bovenhuis en de wieken dit niet meer toeliet. De molen ging in deze laatste jaren zichtbaar hard achteruit. Sinds 1995 is (de toenmalige eigenaar R. Kuiper) actief geweest om geld bij elkaar te krijgen om tot een grote restauratie over te kunnen gaan. Dit liep echter stuk op het feit dat te veel privé belangen in de constructie zaten. Wat leidde tot de Stichting Molen ’t Haantje te Weesp. Vereniging De Hollandsche Molen heeft hier tevens een molensteen in bijgedragen. De Gemeente Weesp en de Rijksdienst voor Monumentenzorg hebben veel tijd en energie gestoken in het ontwikkelen van een restauratieplan en het schrijven van bestekken. Om ’t Haantje voor langere tijd te kunnen behouden en te zorgen dat de staat van onderhoud op peil blijft. De Stichting is eigenaar geworden van het rieten dak, de stelling en het bovenhuis met wiekenkruis. De Stichting heeft de restauratie aan de gespecialiseerde molenaannemer Verbij uit Hoogmade aanbesteed. Om de restauratie te kunnen bekostigen zijn er subsidies/donaties verstrekt door Rijksdienst voor Monumentenzorg, de Gemeente Weesp, het Prins Bernhardcultuurfonds, het VSB fonds en de eigenaar van het ondergelegen woonhuis.
Er zal zoveel mogelijk getracht worden om de oude delen van het molenhuis te hergebruiken bij de opbouw.

Planning:
Begin april 2002 zal de aannemer de stelling gaan verwijderen.
Midden april gaat de rietdekker het riet vervangen.
Eind april wordt de nieuwe stelling geplaatst.
Juni wordt een start gemaakt met het bouwen van het bovenhuis in de loods van Molenmaker Verbij.
In Augustus wordt het nieuwe bovenhuis terug geplaatst.
Vervolgens de wieken.
In september zou de molen draaien volgens de molenmaker.
1-6-2002 Herziening van de planning:
De molenmaker Verbij uit Hoogmade deelt mee dat de molen pas in mei volgend jaar geplaast kan worden.
Als oorzaak wordt o.a. het uitlopen van het rietdekken en het uit de hand lopen van werkzaamheden aan andere molens aangedragen.
Er wordt wel verder gewerkt met de voorbereidingen zoals het plaatsen van een nieuwe stelling en het vervangen van het riet in juni.
Bij woonhuis no 17 (rechts) is de fundatie verhoogd met beton met daarbovenop een nieuwe muurplaat en een loden afdichting.
Woonhuis no 18, (links) zal in de toekomst ook worden gerestaureerd.
Tevens is geconstateerd dat de funderingsbalken vanaf de grond tot 2 meter hoogte zijn aangetast en deels vervangen moeten worden.
Halverwege juli is de rietdekker begonnen met de voorkant (zuidzijde) om na zijn vakantie de achterkant half september af te hebben gerond. De schilder heeft in deze zelfde maanden goed werk verricht, want eind september zal al het houtwerk er weer spik en span bijstaan.
De nieuwe stelling zal in de maanden oktober en november worden gebouwd. In de winter zal het bovenhuis bij Verbij te Hoogmade worden gerestaureerd, deze wordt eind april teruggplaatst.
Stelling opbouw zal 28-10-2002 weer beginnen nadat de rietenkap er weer op zit.
Transport zal  in 3 of 4 de week van april plaatsvinden
Transport vindt in twee delen plaats eerst het bovenhuis en de volgende dag de kap
Twee drogen weken zijn nog nodig voor de afwerking en montage
Opening vrijdag middag 23 mei, door Leo Endedijk (Vereniging De Hollandsche Molen) en Ben Lüken (gemeente Weesp).

Verslag restauratie Molen ´t Haantje
(laatst bijgewerkt 23-6-2003)
02-02-2001 is het bovenhuis met wiekenkruis verwijderd omdat deze op instorten stond.
03-02-2001 zijn de restanten opgeslagen bij Molenmaker Verbij te Hoogmaden.
04-04-2002 werkzaamheden aan de onderbouw van de molen zijn in volle gang.
20-05-2002 tot ons genoegen heeft het VSB-fonds een gulle donatie toegekend.
03-06-2002 boventafelement en deuren op de stelling worden vervangen.
11-06-2002 fundering rechterhuis vernieuwd en een 3 tal deuren aan de vechtzijde vervangen.
17-06-2002 stelling is verwijderd in verband met het verwijderen van het riet.
18-06-2002 deels is het riet verwijderd.
25-06-2002 goten en afwatering zijn opnieuw aangebracht
15-08-2002 riet en stelling verwijderd
10-09-2002 rieten kap hersteld
28-12-2002 aanvang bouw nieuwe stelling
10-01-2003 start bouw bovenhuis te Hoogmade
21-01-2003 besluit om het bovenwiel in zijn geheel te vernieuwen
06-02-2003 benedenhuis gereed met nieuwe stelling en kap
22-04-2003 Koker en roede arriveren en  de koker wordt geplaatst
24-04-2003 Bovenhuis en kap worden op de koker getakeld
01-05-2003 Heklatten worden gestoken
23-05-2003 Feestelijke opening van het haantje

Foto impressie van de restauratie
Molen in het Weesper nieuws (PDF bestand mei 2003)

Donaties Molen ´t Haantje
Momenteel is er nog een tekort van 15 procent van het benodigde budget. Uiteraard is iedere schenking en/of donatie zeer welkom. Ons rekeningnummer is 87.85.53.800 t.n.v Stichting Molen ’t Haantje te Weesp. (Omdat de stichting een officiële aantekening van de belastingdienst heeft, mogen de giften fiscaal worden afgetrokken.)

Email
info@weespermolens.org